"DRZEWO I RYT"

grafika i rysunek Andrzeja Nowickiego

wystawa czynna od 6 września do 1 października 2006 r.  

otwarcie wystawy: 5 września 2006 r. (wtorek), godz. 18.00

Kurator wystawy: Krystyna Knapik

             Dotychczasowi organizatorzy wystaw indywidualnych twórczości Andrzeja Nowickiego skupiali się na prezentacji dwóch lub jednego, najczęściej najnowszego, cyklu prac.  Ekspozycja DRZEWO I RYT w Muzeum Historii Miasta Łodzi ma charakter retrospektywny i obejmuje prace graficzne z lat 1981 – 2006.. Nie znaczy to, że pokazano całokształt dorobku artysty. Ze względu na ograniczoną powierzchnię wystawienniczą  wybrano drzeworyty (pojedyncze prace lub reprezentatywne dla danego cyklu grafik zestawy, czarno-białe lub barwione) najbardziej charakterystyczne dla rozwoju artystycznego autora a jednocześnie najrzadziej eksponowane. Zobaczymy zatem m. in.: bardzo wczesne drzeworyty z cyklu Ludzie pociągu (1981), Nuda (1986), Akt wiosenny (1986) oraz późniejsze: z cyklu Panny, madonny, hetery (1988), Spragnione (1999), Atlas Anna Fiok (1993), Piękne Heleny (2003), Plac Wolności (2006). Na wystawie pokazano także rysunki piórkiem z lat 1988 – 1997 (głównie kobiece akty, kilka autoportretów). Interesujące dopełnienie ekspozycji grafiki i rysunku stanowią matryce – klocki sztorcowe i deski (langowe) oraz matryce o powierzchni krzywej (np. kule), które będzie można  obejrzeć jedynie w dniu wernisażu (w holu muzeum). Wystawie towarzyszy, wydana przez artystę, gazeta – jednodniówka (zamiast katalogu) zawierająca teksty autorstwa Andrzeja Nowickiego oraz reprodukcje jego prac graficznych i rysunków.

           Andrzej Nowicki (rocznik 1958) należy do grona artystów średniego pokolenia. Choć urodził się i nadal mieszka w Pabianicach to jego twórcze koncepcje były i nadal są związane z Łodzią. Tutaj studiował i obronił dyplom (w roku 1983) na Wydziale Grafiki łódzkiej PWSSP w pracowni technik drzeworytniczych doc. Andrzeja Bartczaka; tutaj, od roku 1990, na ulicy Piotrkowskiej 59 (w podwórzu) prowadzi autorską galerię „Drzeworytnia” w której prezentuje swoje najnowsze prace oraz wydawnictwa (realizowane w kilku, najwyżej kilkudziesięciu autorskich egzemplarzach), organizuje autorskie spotkania. W „Drzeworytni” spotykają się malarze, graficy, muzycy, poeci i filozofowie, dziennikarze, naukowcy aby rozmawiać: o ideach artystycznych (Strzemińskiego, Kandinskiego, Witkacego), które wywarły znaczący wpływ na kolejne pokolenia artystów, o funkcji barwy w malarstwie a zwłaszcza w grafice lub po to by ubogacić organizowane przez gospodarza galerii wieczory własną muzyką lub poezją. Do „Drzeworytni” zachodzą też studenci, zaciekawieni sąsiedzi i przypadkowi przechodnie.

            Andrzej Nowicki jest twórcą o niezwykle barwnej i ciekawej osobowości, jest człowiekiem o wyrazistych, przez co niekiedy wręcz kontrowersyjnych, poglądach, który z godną podziwu konsekwencją kroczy własną drogą pozostając niejako z dala od przemijających we współczesnej sztuce mód. Będąc  przede wszystkim grafikiem i rysownikiem potrafi w sposób niezwykle umiejętny wykorzystywać  (dla większej przejrzystości i komplementarności przekazu) formy wypowiedzi właściwe artystom uprawiającym happening, performance, fotografię.

W latach 80-tych był autorem lub współautorem wielu działań parateatralnych, akcji plastycznych i happeningów (np. „Hungeland”, Wiele 1983; „Jest Guernica”,  Lubniewice 1984; „Cienie moje”, Łódź 1984) oraz diaporam („Róż drzwi” i „Moja mimikra” 1984, „Nierówność” 1985,  „Studnie” 1986, itd.), które były prezentowane na  międzynarodowych plenerach plastyczno-fotograficznych lub w Łodzi w ramach działającego w latach 1984 – 1986 (przy Klubie Nauczyciela) „Studium według Andrzeja i Wiesława [Konopackiego]”. Wykorzystując różne media i formy przekazu A. Nowicki , jak mało kto,  potrafi „osaczyć” i wciągnąć odbiorcę do swojej gry, skłonić perswazją lub prowokacją do bardziej świadomej partycypacji w  otaczającym go świecie kultury.

             Jednakże - pomijając krótką przygodę z linorytem – A. Nowicki czuje się przede wszystkim drzeworytnikiem. „Potrzeba wierności podstawowym, wynikającym z tradycji wartościom estetycznym odróżnia Andrzeja Nowickiego, drzeworytnika z ulicy  Piotrkowskiej, od wielu eksperymentatorów; od tradycjonalistów zaś – intelektualna aktywność i formalna inwencja.” [Tomasz Bocheński] 

A. Nowickiego cechuje znakomita znajomość warsztatu (używanych w przeszłości i współcześnie technik, materiałów i narzędzi) oraz  wyjątkowa dociekliwość w odkrywaniu pierwowzorów druku wypukłego  (sposoby powielania obrazu i ich modele: sumeryjskie pieczęcie, sygnety egipskie, formy do powielania wprowadzone przez introligatorów).

Nowicki wycina swoje klocki - matryce głównie w drewnie sosnowym (ale używa także  olchy, brzozy, gruszy, dębu czy płyty pilśniowej) wzdłuż i w poprzek słojów. Ostatnimi laty eksperymentuje drukując ryciny z powierzchni krzywej - kuli lub elipsy, które wycina z drewna lub plastiku.

Jego drzeworyty są czarno-białe (na ogół bez światłocieniowego szrafunku) podobnie jak linearne rysunki.

Interesując się funkcją barwy w malarstwie i grafice, nakłada  na swoje ryciny (np. pędzlem) płaskie plamy koloru. Inspiracji poszukiwał w rosyjskiej grafice ludowej z XVII – XIX w. (zwanej łubok). „Łączenie przeze mnie idei barwienia łubokowych rycin z moim czrno-białym drzeworytem (którego charakter wywodzę też z fascynacji szkołą drzeworytu Władysława Skoczylasa i wyjątkowych cech łódzkiej szkoły linorytu) stało się moim środkiem do wyrażenia współczesnej rzeczywistości.”[A. Nowicki].

                Andrzej Nowicki jest artystą, któremu niemal od zawsze towarzyszyło pytanie o sens własnej twórczości (co tworzyć i po co?);nie należy do twórców, którzy zamykają się w czterech ścianach pracowni. Zawsze uważał, że inspiracji i tematów należy szukać wśród ludzi, w otaczającej nas rzeczywistości. „Trzeba próbować zrozumieć swoją historię, historię swojego miasta, swojej ulicy. Tam szukać porządku i oświecenia. Nie mówić ciągle o własnych emocjach. Z pokorą umieścić siebie w jednej z 315 bram.” [ fragment tekstu A. Nowickiego załączonego do drzeworytu „Bramy Ziemi Obiecanej”, 1994].

                 Twórczość graficzną i rysunkową artysty można, w dużym uproszczeniu, podzielić na dwa nurty tematyczne: impresje na temat kobiety (akty, postaci wpisane w miejski pejzaż) oraz prace będące przejawem fascynacji Łodzią i ulicą  Piotrkowską, urodą i zarazem brzydotą łódzkich kamienic, podwórek i zasiedlających je ludzi.

                 Najważniejsze cykle poświęcone kobietom to: ”Panny, madonny, hetery”, 1988, 53 drzeworyty; „Wizje serca dam”, 1990 (druki 2x1m); „Atlas Anna Fiok”, 1993, 28 portretów i aktów modelki artysty; „Piękne Heleny”, 2003, drzeworyt zwój 18 m; „Spragnione”, 1999, 16 aktów (w tle łódzkie  podwórka) do których szkice powstały podczas pobytu artysty w USA).

                  Pierwszy cykl grafik poświęcony Łodzi to praca dyplomowa z 1983 roku – „Teka łódzka”, 16 drzeworytów; później powstały: „Teka łódzka 2. 17 drzeworytów barwionych wyrażających łódzkie podwórza”, 1988; „Ulica Piotrkowska”, 1991, drzeworyt 195x29 cm; „Bramy Ziemi Obiecanej”, 1994, 24x315 cm; „Plac Wolności”, 2006, 26 drzeworytów.

                 Twórczości graficznej   artysty towarzyszy refleksja  sytuująca się gdzieś na pograniczu krytyki, historii i teorii sztuki. „Nowickiego zajmuje wiedza o sztuce, jej związki z religią, filozofią. Bez wiedzy samo tworzenie jest jałowe. Zawsze poszukiwał... Teraz ? Wycina drzewo, drukuje grafiki, pisze, prowokuje, namawia... » Trzeba być człowiekiem renesansu. Inaczej nie można. A w Łodzi – szczególnie. Tu panują takie wąskie specjalizacje«.” [Grażyna Suliga - Zarzycka].

A. Nowicki bywa poetą, pisze artykuły do gazet i tygodników, wydaje własnym sumptem niskonakładowe książki poświęcone grafice (np. „Matryca”, wyd. „Drzeworytnia”, Łódź 1995,  ss. 50; „Drukująca kula/ The printing ball”, Wydawnictwo „Grusza”, Pabianice [1996], ss. 30; w przygotowaniu „Szkice o matkach – spojrzenie na grafikę od strony matrycy”,  wyd. „Drzeworytnia”, ok. ss.120), ilustruje bajki autorstwa swojej żony, wykonuje rysunki do cyklu Amoreski (np. „Grande Valse Brillante” Tuwima, 1999; „Słowik wedlug Dekameronu Boccaccia”- wyd. Teatr Dramatyczny w Legnicy, Legnica 1990), sporadycznie inscenizuje sztuki teatralne     ( „Cubus Twardowski”, 1987, Teatr „Cytryna”), wykłada introligatorstwo w zawodowej szkole specjalnej (realizuje z uczniami oprawy historyczne wg oryginału).

Twórczość graficzna oraz działalność autorskiej galerii „Drzeworytnia” jest, jak mniemam,  odpowiedzią artysty na bezideowość dzisiejszych czasów i coraz większą łatwość tworzenia w dobie wszechobecnej komputeryzacji i niemal nieograniczonych możliwości powielania prac.

Wystawy indywidualne

1981  Andrzej Nowicki. Rysunki, Mała Galeria PWSSP w Łodzi

          Andrzej Nowicki. Drzeworyt, linoryt, Klub Nauczyciela, Łódź

          Marek Gajewski, Andrzej Nowicki, Mirosław Owczarek. Wystawa rysunku,    

          malarstwa i grafiki [A. Nowicki – exlibris, rysunek], Klub Nauczyciela, Łódź

1985 Andrzej Nowicki. Drzeworyt. Teka łódzka, exlibris, Galeria Pracowni Sztuk   

          Plastycznych, Zielona Góra

  Andrzej Nowicki. „Porwania” Drzeworyt, rysunek., Galeria  Wyższej Szkoły   

  Pedagogicznej, Zielona  Góra

1986  Andrzeja Nowickiego drzeworyty, Wiesława Konopackiego ecoliny, Zenona 

          Porzucka collage, Spółdzielczy Dom Kultury, Pabianice

          Andrzej Nowicki. „Gry w czerni czyli wystawa drzeworytów i rysunków”, BUŁ,

Łódź (katalog wstęp: Michał Dalecki, Gry w czerni).

          Twarz [autoportrety, drzeworyt], Biblioteka Miejska, Pabianice

1988  Andrzej Nowicki. Drzeworyt barwiony. „Panny, madonny, hetery”, Galeria  

          Bałucka BWA, Łódź; KMPiK, Łódź; Galeria  Zakł. Domu Kultury ŁZPB 

          UNIONTEX, Łódź; Biblioteka UŁ, Łódź

 1989 Teka łódzka 2. 17 drzeworytów barwionych wyrażających łódzkie podwórza,       

          Galeria Biblioteki PWSSP, Łódź

          Rysunek, grafika, Galeria Katedry Romantyzmu UŁ, Łódź

          Grafika Andrzeja Nowickiego. „45 drzewodruków”, „Akt”,  Centrum Informacji   

          Kulturalnej, Łódź (4 IV 89)

1990  Andrzej Nowicki. „Panny, madonny, hetery”, BWA , Piotrków Trybunalski; 

          BWA, Sieradz

2004  Drzewo i ryt, Galeria Nowa Gdynia, Zgierz

Wystawy zbiorowe

!984   II Przegląd  twórczości instruktorów  plastyki Łódź’84, Lódzki Dom Kultury

1985  V Ogólnopolski Konkurs Graficzny im. Józefa Gielniaka, Jelenia Góra’1985,  

           Muzeum Okręgowe, Jelenia Góra

           Małe Formy Grafiki. Polska -  Łódź’85, Galeria Sztuki BWA, Łódź

1986   Łódzki Salon Wiosenny’86 , Ośrodek Propagandy Sztuki BWA, Łódź

           Exhibition of Miniature Art,  Kanada Bello Gallery, Kanada

1987   Małe Formy Grafiki. Polska – Łódź’87, Galeria Sztuki BWA, Łódź

           IV Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego, BWA, Olsztyn

           Droga i prawda, Wrocław

           Łódzka szkoła drzeworytu, Galeria ASP, Kraków

           Stypendyści [Ministra Kultury i Sztuki] ’84, ’85 ’86, ’87, Muzeum Historii Miasta   

           Łodzi, Łódź

1988   Drzeworyt łódzki wczoraj i dziś, Galeria Sztuki BWA, Łódź

1996   Collection From the Łódź School of Woodcut, The Polish Muzeum of 

           America, Chicago

                                                                                                oprac. Krystyna Knapik