Łódzkie mody. Moda i akcesoria stroju XIX-XX w.

Tytuł: Łódzkie mody. Moda i akcesoria stroju XIX-XX w.
Termin: 19 marca – 3 maja 2015 r.
Miejsce: Galeria Wystaw Czasowych
Muzeum Miasta Łodzi, ul. Ogrodowa 15
Wernisaż: 18 marca (środa), godz. 18:00
Kurator, autor scenariusza i aranżacji: dr Łukasz Grzejszczak
Współpraca merytoryczna: Ewa Derkacz – Królewska
Współpraca organizacyjna: Anna Małaczyńska
Opieka konserwatorska: Ewa Derkacz-Królewska, Agata Pawelec
Konsultacje w zakresie opieki konserwatorskiej nad tkaninami: Jacek Królewski
Projekty plastyczne: Mariusz Piwecki

Modę wyróżnia przemijanie, oddalanie się i odchodzenie kolejnych, następujących po sobie trendów. Postrzegana jest jako rodzaj zachowań społecznych, wzajemne relacje i zależności między ubiorem-strojem-kostiumem, które należą nie tylko do podstawowych kategorii badawczych kostiumologii, ale także od przełomu XIX i XX wieku stanowią ważny składnik otaczającej człowieka ikonosfery. W ujęciu historycznym i współczesnym moda staje się wizualnym komunikatem identyfikującym ludzi według przyjętych powszechnie reguł społecznego kodu, dając  tym samym możliwość zaprezentowania się zgodnie z ogólnymi zasadami, a zarazem w zindywidualizowanej formie za pomocą medium stroju.

W świadectwach epoki charakteryzujących stroje łodzianek końca XIX i początku XX wieku przeważają niezbyt pochlebne opinie. Powieściopisarka, poetka i publicystka współpracująca z łódzką prasą – Jadwiga Zalasnowska – Elzenbergowa  pisała o kobiecych strojach „[...] są one kosztowne, zamaszyste, krzykliwe, rzucające się w oczy barwami i połyskiem[...]”

Relacje utrzymane w podobnym tonie odnajdziemy nie tylko w publicystyce, ale także w literaturze pięknej, a zwłaszcza prozie poświęconej Łodzi. Można tu przywołać m.in. utwory: Walerii Marrené-Morzkowskiej, Wincentego Kosiakiewicza, Władysława Stanisława Reymonta, Mariana Gawalewicza i in. Pisarze ówcześni stosują tu typowy dla europejskiej prozy XIX wieku
zabieg wykreowania osobowości i charakteru postaci za pomocą opisu noszonego przez nią stroju.

Należy zadać sobie jednak pytanie, czy tego typu oceny mieszkańców miasta były słuszne, czy też wynikały jedynie z powierzchownej obserwacji?

Omawiany okres jest czasem największych i najbardziej dynamicznych przemian w modzie, która odczytywana bywa wówczas jako odzwierciedlenie wyznawanego systemu wartości i obyczajowości. Istotne wydaje się zatem rozpatrywanie omawianych zagadnień, również w kontekście procesu kulturowej recepcji mody w środowisku salonów łódzkiego mieszczaństwa i burżuazji, a także źródeł inspiracji pozwalających często na „mentalną metamorfozę” dokonującą się za pomocą medium jakim jest strój.

Łódź będąca wówczas miastem zróżnicowanym narodowo i wyznaniowo, miastem społecznych kontrastów (wielkich fortun i nędzy), sprawia, że trudno mówić tu o obowiązujących trendach mody w sposób uogólniony.  Moda tego okresu nadal odgranicza jedną warstwę towarzyską od drugiej, ale jednocześnie następuje wówczas nieznany wcześniej proces jej demokratyzacji.
Można tu wspomnieć o jakieś charakterystycznej - zwłaszcza dla zamożniejszych warstw - pogoni za modą, która wpisuje się w ową mieszczańską obyczajowość przełomu XIX i XX wieku.
Choć nie dotyczy to z pewnością żon pierwszego pokolenia pionierów przemysłu, traktujących strój w sposób czysto utylitarny. Tak bardzo ośmieszany przez pisarzy i dziennikarzy barchanowy kaftan, przydeptane pantofle, łatana spódnica, przepasana fartuchem, stanowiły codzienny ubiór, nadzorujących prace służby lub przyprawiających słynny sos do pieczeni, starszych żon fabrykantów
Kontrastował on często ze strojem wyjściowym, który był niejednokrotnie zamawiany i szyty za granicą.

Zaryzykować można zatem stwierdzenie, że na łódzkim gruncie w kręgach zamożnego mieszczaństwa i burżuazji rola „awangardy mody” propagującej różnorodne „nowinki” przypadła pokoleniu kobiet urodzonych pod koniec lat 70 XIX wieku. To one chciały być modne, ich oczy były zwrócone na Paryż, Wiedeń, czy Warszawę, a wypadku ubrań zamawianych dla mężów także na Londyn. To je po latach wspominała Irena Tuwim następująco: „ Krążyły opowieści o fantastycznych toaletach, płaszczach gronostajowych za 50.000 rubli i sukniach z błękitnych atłasów i morelowych aksamitów obramionych sobolami. W tych to toaletach od Wortha i Paquin występowały znane z urody łódzkie królowe […] nazywano je imieniem jak panujące, owe Bebi i Lale. W Łodzi zjawiały się zresztą rzadko przelotne jak żurawie[...]”.

Za sprawą podróży, bywania w modnych kurortach,śledzenia na bieżąco trendów opisanych w żurnalach, na ulicach pojawiały się modowe nowinki. Moda tego okresu oscyluje między wprowadzoną wówczas konfekcją gotową, a miarowym krawiectwem, pozwalającym na większe zindywidualizowanie stroju.

Wystawa „Łódzkie mody. Moda i akcesoria strojów XIX – XX w.” podejmuje próbę odtworzenia wyglądu garderoby modnej łodzianki i łodzianina końca XIX i pierwszej tercji XX wieku, na podstawie analizy zarówno zachowanych nielicznych zabytków o ustalonej proweniencji, materiałów ikonograficznych, a także materiałów archiwalnych i źródłowych. W przestrzeni galeryjnej starano się oddać istotę kulturowych zagadnień recepcji mody w środowisku łódzkiego mieszczaństwa i burżuazji. Prezentując rodzaje, typy i zmieniające się formy konstrukcji ubioru oraz jego akcesoriów. Chcąc zaprezentować stroje domowe, codzienne, wizytowe, wieczorowe i balowe, a także odzież sportową i dziecięcą podzielono ekspozycję na następujące sekwencje:  Manewry bieliźniarstwa – bielizna osobista i nocna ; Przed lustrem – higiena i kosmetyki ; Moda dziecięca ; W buduarze i salonie – moda domowa i wizytowa ; Łódzkie pory roku – stroje codzienne, okrycia wierzchnie i nakrycia głowy; Letniska i promenady kurortów – stroje spacerowe, rekreacyjne i sportowe ; Bale, rauty, reduty oraz wieczory w teatrze – stroje  wieczorowe i balowe.

Przy tworzeniu wystawy  „Łódzkie mody. Moda i akcesoria stroju XIX-XX w.” wykorzystano zarówno obiekty pochodzące z lokalnych firm i pracowni, jak również o łódzkiej proweniencji,  zamawiane i kupowane często przez najzamożniejszych łodzian w europejskich stolicach.

Należy jednak zaznaczyć, że z uwagi na społeczne uwarunkowania dotyczące ubioru (jego zniszczenie, czy przeróbki), zachowała się jedynie niewielka część eksponatów.

Ekspozycja prezentująca tak różnorodne aspekty mody, przybliżyć ma Odbiorcom nie tylko zapomniane stroje i akcesoria, ale również realia dawnego życia i obyczajowości,tworzące codzienne otoczenie człowieka.  Prezentowane obiekty stanowią własność muzeów: Muzeum Miasta Łodzi, Centralnego Muzeum Włókiennictwa, Muzeum Miasta Pabianic, Muzeum Miasta Zgierza, Muzeum Mazowieckiego w Płocku i osób prywatnych, w tym do historyka sztuki, marszanda i publicysty Adama Leja - właściciela największej polskiej kolekcji strojów i ich akcesoriów.

dr Łukasz Grzejszczak

Organizatorzy wystawy pragną złożyć serdeczne podziękowania wszystkim użyczającym eksponaty oraz osobom prywatnym i następującym firmom: Martello spółka z.o.o.;  Hubert-Galeria Moniki Rudolf, Rynek Sztuki spółka z o.o. , dzięki których pomocy finansowej ekspozycja mogła zostać zrealizowana.

W celu wykonania zdjęć prasowych do recenzji wystawy prosimy o kontakt z kuratorem: dr Łukasz Grzejszczak,tel.  42 254 90 47, Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Oprowadzania kuratorskie:

22 marca (niedziela), godz. 12:00 oprowadzanie kuratorskie po wystawie Łódzkie mody. Moda i akcesoria stroju XIX-XX w.
Prowadzący: dr Łukasz Grzejszczak
Miejsce: Galeria Wystaw Czasowych
Muzeum Miasta Łodzi, ul. Ogrodowa 15
Wstęp wolny

12 kwietnia (niedziela), godz. 12:00 oprowadzanie kuratorskie po wystawie Łódzkie mody. Moda i akcesoria stroju XIX-XX w. Wstęp wolny.
Prowadzący: dr Łukasz Grzejszczak
Miejsce: Galeria Wystaw Czasowych
Muzeum Miasta Łodzi
ul. Ogrodowa 15
Wstęp wolny

1101112
13141516
1718192
20345
6789
fotografie wystawy1fotografie z wystawy2fotografie z wystawy3fotografie z wystawy4

Podpisy do fotografii

1.    Szpilki do kapelusza (pocz. XX w.) Kolekcja Adama Leja, fotografia Adam Łuczak
2.    Komplet toaletowy i halka (l.20 XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
3.    Komplet toaletowy, flakonik na perfumy, etui na pomadkę i biżuteria (l.20 XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
4.    Meloniki i kapelusz (Firma Karl Goepert – Łódź pocz. XX w. i l.20/30 XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
5.    Pudło na kapelusze, kołnierz z futra lisa, torebka (pocz. XX w. i l.30 XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, Kolekcja prywatna, fotografia Bożena Szafrańska
6.    Buty i pudełko na buty (XIX/XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
7.   Torebki wieczorowe i akcesoria kosmetyczne (I ćw. XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
8.    Opakowania po kosmetykach, kompakt do pudru sypkiego, etui na pomadkę (I ćw. XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
9.    Przybory toaletowe (pocz. XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
10.   Wieszaki z łódzkich firm krawieckich i magazynów mody (pocz. XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
11.   Szlafrok męski (Uzbekistan pocz.XX w.)Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
12.   Sukienka dziecięca (l.20/30 XX w.) Zbiory Muzeum Miasta Łodzi, fotografia Bożena Szafrańska
13.   Torebka wieczorowa z motywem egipskiego skarabeusza (ok.1924) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski
14.   Wachlarz z piór strusich (l.20 XX w.) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski
15.   Rękawiczki damskie, skórzane, haftowane (l.20 XX w.) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski
16.   Piżama spacerowa (l.30) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski
17.   Sukienka dzienna (l.20 XX w.) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski
18.   Mufka z futra ocelota (l.30 XX w.) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski
19.   Sukienki letnie z kapeluszami (l.30 XX w.) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski
20.   Sukienka wieczorowa (l.20 XX w.) Kolekcja Adama Leja, fotografia Paweł Myszka, Maciej Widzowski

Drukuj Share on FaceBook